Vladimir Putin’in Şubat 2022’de Ukrayna’ya karşı tam ölçekli savaş başlatma kararı, Avrupa’daki Ruslara bakışı değiştirdi. Avrupa Birliği üye ülkelerinden her biri, cephe hattına ne kadar yakınsa ve Rusya ile tarihsel deneyimi ne kadar ağırsa, Rus vatandaşlarına o kadar sert kısıtlamalar getiriyor.
Litvanya’daki kısıtlamalar
Litvanya Rus vatandaşlarına yönelik kısıtlamaları düzenli olarak sıkılaştırıyor ve Ukrayna’yı savunan dayanışmasını sürekli gösteriyor. Coğrafi konumu nedeniyle olası bir Rus saldırısından en çok etkilenecek Baltık ülkelerinden biri olarak görülüyor.
Uygulanan tedbirler vize rejimini, sınır geçiş olanaklarını, taşınmaz mülk edinimini ve kamusal yaşama katılımı kapsıyor.
Eylül ayının sonunda Litvanya hükümeti, Ukrayna’ya yönelik saldırganlığı destekleyen Rus ve Belaruslu sivil toplum aktörlerinin ülkedeki faaliyetlerinin sınırlandırılmasına ilişkin öneriyi onayladı.
Litvanyalı medya, Dışişleri Bakanlığı’nın önerdiği yasal değişikliklerin amacının “Rusya ve Belarus’tan Ukrayna savaşını destekleyen veya desteklemiş olan gerçek ve tüzel kişilerin Litvanya topraklarına girişine izin verilmemesi” olduğunu belirtiyor. Aynı durum “eğitim, bilim, kültür, spor, sanat ve eğlence alanında faaliyet geliştirmek isteyen kuruluşların temsilcileri” için de geçerli. Bu kişiler “anektedilen veya geçici olarak işgal edilen Ukrayna topraklarında böyle bir faaliyet yürütmüş ya da yürüttüyse veya Rus askeri eylemlerini destekliyorsa” ülkeye alınmayacak.
Ruslar gözetim altında
Savaşın başından bu yana Litvanya’da Rus vatandaşlarına yönelik vize kısıtlamaları artık turizm veya olağan göç meselesi olarak değil, Rus saldırganlığının yarattığı ulusal güvenlik ve dış politika sorunu olarak ele alınıyor.
Tam ölçekli Rus işgalinin başlamasından sonra Litvanya, Rus vatandaşlarından gelen Schengen vizesi başvurularını durdurdu. Bu nedenle Ruslar artık yurt dışındaki vize merkezleri aracılığıyla Litvanya ulusal veya Schengen vizesine başvuramıyor. İstisna yalnızca başvurunun Litvanya Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla değerlendirilmesi halinde mümkün.
Aynı zamanda bakanlık, Litvanyalı vatandaşların aile üyeleri, Litvanya kökenli kişiler veya Litvanya vatandaşlığını geri kazanma hakkına sahip olanlar ile bunların aile üyelerine vize verilmesine yardımcı olacağını duyuruyor.
İstisnalar “ağır hastalık veya yakın akrabanın ölümü gibi bazı acil insani durumlarda” da kabul ediliyor.
Bu tür durumlarda devlet aracılığının gerekliliği, Litvanya’nın uluslararası yükümlülüklerinden veya Avrupa Birliği hukuku kapsamındaki taahhütlerinden kaynaklanıyor.
Litvanya’da bu tür vakalar az değil. Litvanya Göç Departmanı’nın son verilerine göre ülkede ikamet iznine sahip Rus vatandaşlarının sayısı azalıyor. İstatistiğe göre 1 Haziran 2026 itibarıyla Litvanya’da 13.414 Rus vatandaşı ikamet iznine sahipti; bu sayı Ocak ayına kıyasla yaklaşık 300, 2025 yılı başına kıyasla ise 1.564 kişi az.
Aynı zamanda 2021 nüfus sayımına göre Litvanya’da 141.100 kişi kendisini “Rus kökenli” olarak tanımladı. Bunların yüzde 70’i Litvanca’nın ana dilleri olmadığını belirtti.
Rus vatandaşları ile Rus kökenli kişiler arasındaki fark nedeniyle Litvanya’daki Rus diasporasının kesin büyüklüğünü belirlemek zor.
Litvanya bu ayrımı iyi biliyor. Bu nedenle son yıllarda bir yandan Rus muhalifleri, savaş karşıtı aktivistleri ve bağımsız gazetecileri kabul ederken diğer yandan ülkeye gelen tüm Rus vatandaşlarını dikkatle izlemeye devam ediyor.
Bu yaklaşım yasal değişikliklere de yansıyor. Örneğin Rus vatandaşları üç ay içinde Rusya veya Belarus’a birden fazla kez seyahat ederse Litvanya’daki geçici ikamet izinlerini kaybediyor.
Litvanya mevzuatına göre Rus vatandaşları taşınmaz mülk ediniminde de kısıtlamalarla karşılaşıyor. Litvanya’da sürekli veya geçici ikamet izni olmayanlar mülk satın alamıyor.
Ülkede ikamet izni verilen Ruslar ise “askeri poligonların, gizli tesislerin ve kritik altyapının 10 kilometre mesafesinden daha yakınında taşınmaz edinemez”.
“Bu şekilde Litvanya casusluk riskini en aza indirmeye çalışıyor” diye not düşüyor Delfi yayını.
Polonya Litvanya’nın izinden gidiyor
Polonya’da da Rus vatandaşlarına yönelik sert kısıtlamalar uygulanıyor; Litvanya düzenlemelerinin aksine bu tedbirler ülkede zaten ikamet hakkı bulunan Rusya Federasyonu vatandaşlarını kapsamıyor.
2022’de Polonya, Rus vatandaşlarının “turizm, kültür veya iş amacıyla” dış sınırlarından girişini tamamen yasakladı. Aynı yılın Mart ayında ülke, Rus vatandaşlarından kabul edilen vize başvuru sayısı ve kategorilerini sınırladı. Bazı istisnalar korundu; bunlar arasında insani nedenler, belirli mesleki faaliyetlerle ilgili durumlar ve Polonya ile özel bağları olan kişiler yer aldı.
Eylül 2022’de Rus vatandaşlarının AB dış sınırlarından turizm, iş, spor veya kültür amacıyla Polonya’ya girişine yönelik ek kısıtlamalar getirildi.
Bir yıl sonra Polonya’nın Rusya’daki konsoloslukları standart prosedürle çoğu Schengen ve ulusal vize başvurusunu kabul etmeyi durdurdu. Resmi bilgiye göre Polonya başvuruları ağırlıklı olarak “insani nedenlerle, acil durumlarda, özellikle önemli gerekçeler mevcut olduğunda veya bu durum Polonya’nın çıkarına olduğunda” kabul ediyor.
Nisan 2026’dan itibaren Polonya biyometrik olmayan pasaportlarla ülkeye girişi yasakladı. Rus makamları vatandaşlarına hem biyometrik hem de biyometrik olmayan pasaportlar vermeye devam ediyor.
Buna rağmen 1 Nisan 2026’dan itibaren eski tip pasaport taşıyan Rus vatandaşları Polonya’ya giremiyor. Benzer kısıtlamalar diğer Avrupa ülkelerinde de uygulanıyor.
Polonya’nın Rus vatandaşlarının taşınmaz edinimine bakışı biraz farklı. Mevcut mevzuata göre kısa süreli turistik vizeyle kalan Ruslar, sınır bölgesinde bulunmaması koşuluyla “sıradan bir daire” satın alabiliyor. Ev, arsa veya arazi satın alamıyor; bunun için İçişleri Bakanlığı ve yerel yönetimden izin gerekiyor.
Öte yandan sürekli ikamet izni veya AB uzun süreli ikamet statüsüne sahip ve en az beş yıldır yasal olarak Polonya’da yaşayan Rus vatandaşları, İçişleri Bakanlığı’ndan izin almadan ev veya arsa satın alabiliyor.
Polonya vatandaşı ile evlenmiş ve en az iki yıldır sürekli ikamet izni veya AB uzun süreli ikamet statüsüyle Polonya’da yaşayan Rus vatandaşları için de kurallar daha esnek. Mevzuata göre bu kişiler İçişleri Bakanlığı’ndan izin almadan taşınmaz satın alabiliyor.
Polonya’daki Rus azınlık, Litvanya’dakiyle sayıca ve kullandığı dil bakımından farklılık gösteriyor.
Polonya Yabancılar Dairesi’nin 2026 verilerine göre 15 bin ile 16 bin arasında Rus vatandaşı ülkede geçerli yasal ikamet belgesine sahip. Rapor, kendilerini Rus olarak tanımlayan ancak artık Polonya vatandaşlığına sahip olan birkaç bin kişiyle birlikte öğrenciler, mevsimlik işçiler ve aile üyelerini de ekliyor.
Polonya Merkez İstatistik Ofisi’nin 2021 verilerine göre kendilerini Rus olarak tanımlayan kişilerin yüzde 40-50’si yalnızca Polonyaca konuşuyor. Rus azınlığının yaklaşık yüzde 40’ı evde hem Polonyaca hem Rusça kullanıyor, yalnızca Rusça konuşanların oranı yüzde 10’un altında.
Litvanya ve Polonya’nın aksine Bulgaristan Rus vatandaşlarına karşı farklı bir politika izliyor. Mevcut iktidarın siyasi çizgisi, Rusya ile güçlü tarihsel ve ekonomik bağlar ve taşınmaz piyasasının özellikleri nedeniyle Bulgaristan Schengen alanı kurallarından kaynaklanan Avrupa kısıtlamalarının zorunlu asgari düzeyini uygulamayı sürdürüyor. Uzmanlara göre bu durum Bulgaristan’ın Rus vatandaşlarının varlığını doğrudan hibrit bir tehdit olarak görmediğini gösteriyor.
Litvanya ve Polonya’nın aksine Bulgaristan Rus turistlerin girişine izin vermeye devam ediyor; bu kişiler 6 ayda 90 güne kadar kalışlı C tipi Schengen vizesi almak zorunda ve koşullar sıkı. Rus vatandaşları ayrıca Rusya topraklarındaki vize merkezleri aracılığıyla Schengen vizesine başvurabiliyor.
Şu anda Bulgaristan’da sürekli yaşayan Rus vatandaşlarının sayısını net olarak belirlemek zor. Ulusal İstatistik Enstitüsü’nün 2021 verilerine göre ülkede sürekli ikamet hakkı olan 17.300 Rus bulunuyor. Bu grup, Avrupa Birliği dışındaki bir ülkeden sürekli ikamet eden en büyük grup.
Diğer veriler Rus vatandaşlarının önemli varlığını gösteriyor. Bulgaristan’da Rusya Federasyonu vatandaşlarına ait 10 binden fazla taşınmaz bulunuyor ve bunların yüzde 60’ı tam ölçekli Rus işgalinin başlamasından sonra edinilmiş.
Taşınmaz edinimi Rus vatandaşları için özel bir zorluk teşkil etmiyor. Bulgaristan’da daire satın alabiliyorlar; ev ve arsa ise Bulgar şirketi kurarak alabiliyorlar. Ruslar bu olanakları özellikle Bulgar Karadeniz kıyısında mülk edinmek için aktif olarak kullanıyor.
