İspanya, İtalya'nın Ceuta'daki kitlesel göçmen geçişlerinin ardından İspanya sınırında devreye aldığı geçici sınır kontrollerini 9 Ağustos'a kadar iptal etmemesi halinde 'orantılı önlemler' alacağını duyurmuştu. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'nin Madrid'in restini reddetmesi ve kontrollerin en az 15 Ağustos'a kadar devam edeceğini açıklamasının ardından İspanya da misilleme olarak İtalya'dan gelen yolcular için gece yarısı (GMT 22.00) itibarıyla sınır kontrollerini başlattı. Hava ve deniz yoluyla yapılan tüm seyahatleri kapsayan ve 7 Eylül'e kadar geçerli olacak önlemler kapsamında, İspanya İçişleri Bakanlığı'nın verilerine göre ilk gün itibarıyla İtalya'dan Madrid, Barselona, Sevilla, Bilbao, Alicante ve Valencia'daki altı büyük havalimanına düzenlenen 12 farklı seferle gelen 199 yolcu kontrol edildi. Bu süreçte İtalya'dan gelen yolcuların pasaport, uyruk ve vize kontrollerinden geçirildiği belirtildi.
ANSA ajansının aktardığına göre İtalya Başbakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "İtalya, ulusal güvenliği ve sınır kontrolü söz konusu olduğunda diğer ülkelerden ültimatom veya emir kabul etmez. İtalya'ya yönelik güvenlik riskleri ve terör tehditleri tamamen ortadan kalkana kadar, İspanya'dan gelen üçüncü ülke vatandaşları için Schengen anlaşmasının askıya alınması kararını en az 15 Ağustos'a kadar yeniden gözden geçirmeyi düşünmüyoruz" ifadeleri kullanıldı. Meloni'nin kabinesi, İspanyol yetkililerin Ceuta'da yeni bir göçmen dalgası beklediğini hatırlatarak, "Avrupa'ya yönelik yeni bir yasa dışı göçmen dalgası olmayacağından emin olduğumuzda kararları yeniden gözden geçirebiliriz" dedi. Ancak İspanya resmi olarak ikinci bir dalga beklediğini açıklamadı. El País gazetesi, spekülasyonların Faslı kullanıcıların sosyal medyada yeni bir girişim planlamasıyla körüklendiğini belirtirken, İspanya Başbakanlık Ofisi durumu takip ettiklerini ancak geçen haftaki senaryoların tekrarlanmasını beklemediklerini kaydetti.
Yaklaşık 78 bin göçmenin Ceuta'ya kitlesel geçişinin arkasındaki nedenler ve diplomatik gerilimin tetikleyicileri de netlik kazanmaya başladı. İtalya, İspanya ile kara sınırı bulunmamasına rağmen, Ceuta'ya giren göçmenlerin İtalya'ya geçmesini önlemek amacıyla Schengen'i kısmen askıya aldığını savunuyor. Madrid ise bu durumu "gerçek dışı argümanlara" dayandırdığını belirterek reddediyor; zira Ceuta'ya giren göçmenlerin Schengen alanına geçme imkanı yoktu ve ezici çoğunluğu zaten Fas'a geri döndü. Öte yandan kitlesel geçişin, İspanya Yüksek Mahkemesi'nin Ceuta veya Melilla'ya denizden ulaşmaya çalışan göçmenlerin anında Fas'a geri gönderilemeyeceğine hükmetmesinin ardından gerçekleşmesi dikkat çekti. AB Göç Komisyonu Üyesi Magnus Brunner ve İspanya hükümeti, suç şebekelerinin yaydığı dezenformasyonun bu duruma yol açtığında hemfikirken; Fas yönetimi ise krizin sorumluluğunu mahkeme kararına attı. Faslı yetkili bir kaynak, "Caydırıcılık unsuru çöktü, baraj duvarı suçluların ağırlığıyla değil, bir yargıcın kararının ağırlığıyla patladı" ifadelerini kullandı.
Madrid yönetimi, İtalya'nın adımını 'haksız', 'tek taraflı' ve 'yakın tarihin eşi benzeri görülmemiş bir hamle' olarak nitelendirirken, Frontex verilerine atıfla İtalya'nın son yıllarda İspanya'nın tam iki katı yasa dışı sınır geçişine şahit olduğunu hatırlattı. İspanyol hükümeti, İtalya'ya seslenerek kontrolleri sonlandırmasını ve 'İspanyollara diğer Avrupalı vatandaşlar gibi davranmasını' istedi. İtalyan yetkililer, İspanyol vatandaşlarının ek kontrollerden muaf tutulduğunu, önlemlerin yalnızca AB dışı üçüncü ülke vatandaşlarını hedef aldığını ve yolcuların konforu için her şeyin yapıldığını belirtse de, El País havalimanı terminallerinde uzun kuyruklar oluştuğunu ve İspanya'dan gelen yolcuların özel kontrol kuyruklarına yönlendirildiğini aktardı. İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani ise Corriere della Sera gazetesine verdiği demeçte, "Risk azalır azalmaz geçici sınır kontrollerini iptal edebileceğimizi umuyoruz" ifadelerini kullandı.
Ceuta'daki durumla ilgili İspanya Gençlik Bakanı Sira Rego, aralarında "çok küçük çocukların" da bulunduğu yaklaşık 1.400 yetişkinin hala bölgede olduğunu, sistemin aşırı yüklenmesine rağmen artık kontrol altında olduğunu ve önceliğin en savunmasız vakalara verildiğini açıkladı. Kriz, AB içinde de yankı bulurken; Finlandiya ve Danimarka İtalya'nın Schengen'i askıya alma kararını destekledi, Çekya ise İspanya'nın üyeliğinin geçici olarak askıya alınması çağrısında bulundu. Geçici Schengen askıya almalarının emsalsiz olmadığına da dikkat çekilirken, İtalya'nın halihazırda Slovenya sınırında da benzer kontroller uyguladığı hatırlatıldı.
Gelişmeler üzerine İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, durumu görüşmek üzere üst düzey bakanlarla bir koordinasyon toplantısı gerçekleştirmişti. Öte yandan İspanya Hükümeti'nin son verilerine göre, kitlesel geçişler sırasında hayatını kaybeden 80'den fazla göçmenin cesedi bulunurken, Ceuta'daki kabul sisteminde bin 342 refakatsiz göçmen çocuğun kayıt altına alındığı, ancak gerçek sayının muhtemelen daha yüksek olduğu belirtilmişti. Yaşanan bu diplomatik ve migrasyon krizi, geride Fas'a geri döndürülen binlerce göçmenin yanı sıra Avrupa'nın serbest dolaşım sisteminde de yeni bir çatlak bıraktı.
