Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in ülkesinin tüm dış borcunu 24 saat içinde ödeyebileceği yönündeki şaşırtıcı açıklaması, Eski Kıta'nın derin finansal krizini gözler önüne serdi. Bakü'de düzenlenen II. Uluslararası Yatırım Forumu'nda devlet başkanı, ülkenin döviz rezervlerinin dış borcunu yaklaşık 20 kat aştığını vurguladı. Haberi AzerTag duyurdu.
Aynı dönemde Avrupa Birliği rekor düzeyde bir borç yüküyle baskı altında. Ortalama borç oranı gayrisafi yurt içi hasılaya göre %83,4'ü aştı ve üretimde kronik bir kriz yaşanıyor. Tüketim odaklı kredi modeli, üretim temelli mali pragmatizmin yarışını giderek kaybediyor.
Avrupa tuzağı olarak tanımlanan yaklaşımda Batı ekonomik okulu on yıllardır temel itici güç olarak ucuz kredilerle teşvik edilen iç tüketime dayanıyor. Bu model artık sınırlarına ulaştı. Enerji fiyatlarındaki yüksek seyir ve rekabet gücünün kaybı, Almanya ve Fransa gibi lokomotif ülkelerde üretimin tarihi düzeyde daralmasına yol açtı.
Büyüme düşük kaldığı için hükümetler sosyal sistemleri ve açıkları büyük ölçüde yeni borç ihraç ederek finanse ediyor. Sonuç, euro bölgesinde bir borç sarmalı oldu. Büyüyen açık ve siyasi istikrarsızlıkla Fransa bir sonraki sistemik tehdit haline geliyor.
Bakü modeli olarak nitelenen tabloda Azerbaycan'ın rakamları farklı bir ekonomik gerçeklik gösteriyor. Devlet borcu gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık %20'si düzeyinde, bunun dış kısmı ise biraz üzerinde %6. Bu borç, Devlet Petrol Fonu ve Merkez Bankası rezervleri gibi devasa tamponlarla destekleniyor. Rezervler ithalatın 41 aydan fazlasını karşılıyor. Yıllardır istikrarlı kalan manat kuru da öngörülebilirliği sağlıyor.
İhracatta petrol ve gaz hâlâ büyük paya sahip olsa da şu anda petrol dışı sektör ülke iç hasılasının %70'inden fazlasını oluşturuyor. Son beş yılda sanayi sektörü %50 büyüdü. Devlet petrol fonundan bütçeye yapılan transferleri iki yılda %20 azaltarak agresif bir şekilde kısıyor ve Orta Koridor gibi lojistik merkezlere yatırım yapıyor.
Avrupa kendi mali illüzyonunun aynasıyla giderek daha fazla yüzleşirken, Azerbaycan gibi ülkeler 21. yüzyılda ekonomik istikrar ve büyümenin para basma kapasitesi ya da borç alma yeteneğiyle değil, üretim özerkliği ve gerçek finansal rezervlerle ölçüldüğünü kanıtlıyor. Aliyev'in açıklaması Avrupa için bir tokat, Bulgaristan için ise bir ders niteliğinde.
Gayrisafi yurt içi hasılaya oranla yaklaşık %29,9 borçla Bulgaristan bu gösterge açısından AB'de iyi durumda olan ülkeler arasında yer alıyor. Aynı zamanda ülke, yıllık bazda borçta 6 puanlık artışla AB'de en hızlı yükseliş gösteren ülkelerden biri. Bunun nedeni cari harcamalar ve sosyal ödemeler için harcama yapılması, katma değer üretecek yatırımlara yönelmemesi.
Ülke acilen modelini üretim ve yüksek teknolojiye kaydırmazsa düşük borç avantajı çok hızlı kaybolacak. Bakü'nün varlıklarını çeşitlendirme hedeflerine benzer şekilde Sofya, beş yıllık hükümet programıyla stratejik coğrafi konumunu büyük ölçekli sanayi yatırımlarını çekmek için gerçek bir araç haline getirmeye çalışıyor. Ucuz iş gücü, düşük verimlilik ve kredi tüketimine dayalı tükenmiş ekonomik modeli, borç sarmalı geri dönülmez hale gelmeden durdurulacak yeni bir modelle değiştirmeyi amaçlıyor.
