Hükümet, harcamaları önemli ölçüde kısabilir ve bütçeyi daha sürdürülebilir parametrelere döndürebilirse, aşırı açık prosedürü nispeten kısa sürebilir. Piyasa Ekonomisi Enstitüsü'nden ekonomist Petır Ganev'in, Bulgaristan'ın benzer bir prosedürde olduğu dönemleri incelediği analizinin ana sonucu budur.
Ganev'e göre mevcut durum, ilk aşırı açık prosedüründen önemli ölçüde farklıdır. Çünkü o dönemde sorun, gelirlerdeki keskin düşüşken, bugün gerilim harcama tarafından gelmektedir. Bu nedenle prosedürden çıkışın anahtarı, yeni gelirlerden ziyade devlet harcamalarını kontrol altına almaktır.
İkinci Prosedür, Fakat Farklı Bir Neden
Ganev, bunun Bulgaristan için ikinci aşırı açık prosedürü olduğunu hatırlatıyor. İlki, ekonomi için zorlu bir döneme - küresel mali kriz, ardından gelen Avrupa borç krizi ve CCB'nin iflasına - denk gelmişti. 2009'dan 2015'e kadar süren bu döngüde bütçe üzerindeki baskı esas olarak gelirlerdeki darbeden kaynaklanıyordu.
Ekonomiste göre bugünkü tablo farklıdır. Gelirler ekonomiyle birlikte büyümekte ve hatta tarihsel ortalamaların üzerindedir. Bu, bütçe sorununun artık zayıf tahsilat veya ani bir ekonomik çöküşle açıklanamayacağı anlamına gelmektedir. Şimdi asıl soru, devletin neden ve nasıl, kamu maliyesinin sürdürülebilir çerçevesinin izin verdiğinden daha fazlasını harcadığıdır.
Harcamalar Normal Seviyelerden Kopuyor
Ganev'in analizine göre, harcama tarafındaki net bozulma, devletin büyük sosyal ödemeler yaptığı pandemi döneminde başlıyor. O dönemdeki olağanüstü harcamaların bir kısmı krizle açıklanabilir. Ancak sonrasında bütçe üzerinde çok daha kalıcı bir baskı geliyor - güvenlik bakanlıklarındaki ücretlerde büyük artış.
2001-2024 döneminde konsolide program kapsamındaki ortalama gelir seviyesi GSYİH'nın %37'sidir ve ülke şu anda bu değerin önemli ölçüde üzerindedir. Aynı dönem için ortalama harcama değeri GSYİH'nın %38'idir. Bu sınır, CCB'nin iflası, pandeminin ilk darbesi ve şu anki dönemde ihlal edilmiştir, ancak Ganev'e göre artık böyle bir sapma için yeterince güçlü bir mazeret bulunmamaktadır.
Açık Yönetilebilir Olabilir
Ekonomist, incelenen tüm dönem için referans açık değerinin GSYİH'nın yaklaşık %1'i olduğunu belirtiyor. Bu, yönetilebilecek ve devlet borcunda sürekli bir artışa yol açmayacak bir seviyedir. Ona göre, böyle bir çerçeveye dönüş tam olarak Bulgaristan'ın prosedürden nispeten hızlı çıkabileceği yoldur.
Yeni bütçe, tarihsel olarak daha normal değerlere - özellikle harcamalar ve açıkta - dönüş için orta vadeli bir hedef belirlerse, ikinci aşırı açık prosedürü nispeten yakında sona erebilir. Ancak bu, siyasi irade gerektirmektedir çünkü düzeltme, geçici kalemleri değil, halihazırda bütçeye yük olan yapısal olarak şişmiş harcamaları etkilemelidir.
Büyük Test Bütçe Disiplinidir
Ganev'in analizi hükümete net bir seçim sunuyor. Devlet, harcamaları sınırlamadan artan gelirlere güvenmeye devam ederse, prosedür uzayabilir ve mali zayıflığın kalıcı bir işareti haline gelebilir. Ancak hükümet, bütçeyi disipline dönüş için bir araç olarak kullanırsa, Bulgaristan uzun süreli bir Avrupa gözetimi ve baskısı döneminden kaçınabilir.
Bu, bir sonraki bütçeyi yalnızca cari yıl için değil, kamu maliyesine olan güven için de kilit bir belge haline getirmektedir. Artık soru, gelirlerin artıp artmadığı değil, devletin pandemiyle başlayan ve kamu sektöründeki yüksek ücret kararlarıyla güçlenen harcama ivmesini durdurup durduramayacağıdır. Verilecek yanıt, aşırı açık prosedürünün kısa bir uyarı mı yoksa daha derin bir sorunun belirtisi mi olacağını gösterecektir.
