Eğitim yılının törenle açılmasının hemen ardından Bulgar okullarındaki usulsüzlükler, Vazrazhdane'nin parlamentodan yaptığı siyasi deklarasyonun nedeni oldu. Parlamentodaki Vazrazhdane grubundan Angel Yanchev kürsüden şöyle konuştu: "Parlamentodaki Vazrazhdane grubu olarak Bulgar okuluna duyulan güveni ilgilendiren bir soruyu gündeme getiriyoruz: En çok tercih edilen liselere giriş hangi kurallarla yapılıyor, bu kurallar adil mi?"
Yanchev, Vazrazhdane olarak Eğitim ve Bilim Bakanlığı'nın hastalıkları olan öğrencilerin yönlendirilmesi için zorunlu ulusal listeyi yeniden uygulamaya koymasını ve bu yılki sağlık gerekçeli kabulün denetlenmesini talep ettiklerini belirtti. Gerekçe, bakanlığın kendi resmi verileri ve parlamenter denetimin üç ardışık uygulamasından elde edilen bilgiler. Yanchev verileri şöyle aktardı: "2025-2026 eğitim yılında bu yöntemle kronik hastalığı olan 205 öğrenci yönlendirildi. Önümüzdeki 2026-2027 yılı için bu sayı 311. Artış 106 öğrenci, yani yaklaşık yüzde 52. Sofya'da sayı 44'ten 95'e çıktı. Yaklaşık yüzde 116 artış. Bir yılda kronik hastalığı olan yönlendirilen öğrenci sayısında iki kattan fazla artış! Önceki altı eğitim yılında ülke genelinde toplam sayı 159 ile 218 arasında seyretti. Şimdi 311. Bu, sunulan yedi yıllık rapordaki en yüksek değer. Bu artış bir açıklama gerektiriyor."
Yanchev, kronik hastalığı ve engeli olan çocukların en iyi liseler de dahil olmak üzere kaliteli eğitime hakkı olduğunu, sağlığın gerçek engeller oluşturduğu durumlarda devletin yardım etmesi gerektiğini söyledi. Ancak genel yarışma düzeninden her sapmanın gerekçelendirilmesi ve denetlenebilir olması gerektiğini vurguladı. Aksi halde tamamen haklı kararlar bile şüpheye düşer. Yönlendirme prosedürünü şöyle anlattı: Bölgesel Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı komisyon belgeler üzerinden öğrenciyi yönlendirir. Hastalığın ağırlığı, ortaya çıkan kısıtlamalar, puan oluşturan derslerdeki birinci dönem notları ve beyan edilen tercihler dikkate alınır. Ulusal dış değerlendirme sonucu bu yönlendirmede rol oynamaz. Özellikle önemli olan, yönlendirilen öğrencilerin onaylanmış devlet planı kabul kontenjanından yer almasıdır. Bu, kontenjanın üzerine ek yer değildir. Kayıtları sonrasında genel yerleştirme için boş kalan yerler azalır. Sınırın altında kalan bir çocuğun ailesi için bu çok somut bir sorundur. Aileler, yerlerin bir kısmının sınav sonucuna katılmaksızın nasıl dağıtıldığını ve bu istisnaya duyulan ihtiyacın nasıl denetlendiğini bilmek ister.
Yanchev, sadece altı başkent okulunda bu yöntemle 25 öğrencinin yönlendirildiğini bildirdi: Birinci İngiliz Lisesi'nde altı, Ulusal Doğa-Matematik Lisesi'nde beş, 31. okulda beş, İkinci İngiliz Lisesi'nde dört, 91. Alman Lisesi'nde üç ve Sofya Matematik Lisesi'nde iki öğrenci. Filibe'deki "Filibe" ve "İvan Vazov" dil liselerine de dokuz öğrenci daha yönlendirildi. Yanchev bunların en çok kronik hastalık öğrencisi kaydeden on okulun verileri olduğunu belirtti.
Vazrazhdane milletvekili, bazı okullar için yönlendirme gerekçelerinin skolyoz, bronşiyal ve alerjik astım, diyabet ve epilepsi olduğunu, bazı teşhislerin miyop veya kötü sindirim gibi durumlar için kullanılan bir eufemizm olduğunu söyledi. Bir teşhisin farklı seyirler gösterebileceğini de vurguladı. "Bakanlığın yanıtlarında hastalığın çocuğun eğitim fonksiyonel olanaklarını minimum düzeyde etkilediği veya etkilemediği varsayımları da ele alınıyor. İşte bu yüzden net tıbbi kriterlere ihtiyaç var. Değerlendirme, çocuğun kronik bir hastalığının olduğu tespitinin ötesine geçemez."
Ne değişti? Yanchev, 20 Haziran 2025'te Yönetmelik No. 10'un 97. maddesinin yürürlükten kaldırıldığını hatırlattı. Bu madde yönlendirmenin Sağlık Bakanı tarafından onaylanan ve Eğitim ve Bilim Bakanı ile mutabık tutulan listelere göre yapılmasını öngörüyordu. Şimdi Bölgesel Eğitim Müdürlükleri komisyonları hastalık listelerini uygulamadan çalışıyor. Yönetmelikteki genel kriterler kalıyor ancak zorunlu listeler kaldırıldı. Yanchev, "Bu değişikliğin ardından yapılan ilk kampanyada yönlendirmeler yarıdan fazla arttı" dedi.
Buna göre Yanchev, bu sayıların kötüye kullanımı gösterdiğini ve bilgiye ulaşmak için Eğitim ve Bilim Bakanlığı'ndan üç kez bilgi istemek zorunda kaldığını söyledi. Adaletsizliğin üstesinden gelmek için şu önerilerde bulundu: "Eğitim faaliyetlerinin düzenlenmesine ilişkin Bakanlık yönetmeliğinin 97. maddesindeki mekanizma yeniden tesis edilsin: Sağlık Bakanı tarafından onaylanmış zorunlu ulusal liste. Bu liste güncel, tıbbi olarak gerekçelendirilmiş olmalı ve hastalığın adından ziyade ağırlığını ve fonksiyonel kısıtlamaları dikkate almalı. Eğitim ve Bilim Bakanlığı yetkili sağlık organlarıyla birlikte bu yılki yönlendirmeleri denetlesin. Tıbbi gerekçeler ve okul ve profil seçimi için sunulan gerekçeler incelensin. Tespit edilen ihlallerde görevlilerden sorumluluk aransın. Bakanlığın düzenlemeye ilişkin analiz görevlendirdiğini anlıyoruz. Bakanın denetim ve değişiklikler için somut bir takvim açıklaması ve bunların önümüzdeki aylarda Eğitim ve Bilim Komisyonu'nda tartışılabilmesi için ısrar ediyoruz."
Yanchev sözlerini şöyle bitirdi: "İlk törenli eğitim gününün ardından çocuklara dürüst olmaları gerektiğini göstermeli ve çabalarının anlamlı olduğuna inanmalarını sağlamalıyız. Sistemin adilliği konusunda şüphe bırakma hakkımız yok. Vazrazhdane, ihtiyacı olan çocuklara destek verilmesini ve adil bir kabulün sağlanmasını talep ediyor. Devlet her ikisini de garanti etmek zorunda. Başarılı bir eğitim yılı diledikten sonra önümüzdeki hafta okulda adaletin, kuralları belirleyen yetişkinler için de geçerli olduğunu göstermeliyiz."
