Bulgaristan Ulusal Gelir İdaresi (NRA), 2026 yılı sosyal güvenlik mevzuatının uygulanmasına ilişkin kapsamlı bir görüş ve detaylı bir ek yayımladı. Hazırlanan belgeler, 2026 Yılı Devlet Sosyal Güvenlik Bütçesi ve 2026 Yılı Ulusal Sağlık Sigortası Fonu (NHIF) Bütçesi ile doğrudan bağlantılı. Açıklamalar sadece Sosyal Güvenlik Kanunu ve Sağlık Sigortası Kanunu'nu değil; Devlet Memurları Kanunu, Yargı Teşkilatı Kanunu, İş Kanunu ve diğer birçok düzenlemeyi de kapsayarak farklı grupların sigortalılık durumunu netleştiriyor.
Bu nedenle yayımlanan görüş, sadece standart iş sözleşmelerini ve serbest meslek sahiplerini değil, çok daha geniş bir kesimi ilgilendiriyor. Vesti'nin aktardığına göre NRA; devlet memurlarını, yargı mensuplarını, yarı zamanlı çalışanları, kayıtlı çiftçileri, engellilere yönelik özel işletme ve kooperatifleri, kat malikleri kurulu yöneticilerini, dual eğitim sistemindeki öğrencileri, mevsimlik tarım işçilerini ve diğer birçok kategoriyi ayrı ayrı ele alıyor.
Yeni tutarların büyük bir kısmı 1 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüğe giriyor.
Maksimum sigortalı gelir 2300 avroya yükseldi. 1 Ağustos'tan itibaren aylık maksimum sigortalı gelir 2111,64 avrodan 2300 avroya çıkarılıyor. Bu rakam, zorunlu sosyal güvenlik primlerinin hesaplandığı üst sınır anlamına geliyor. Gelir bu tutarı aştığında, 2300 avronun üzerindeki kısım için prim ödenmeyecek. Dolayısıyla bu değişiklik, doğrudan yüksek gelirli kişileri etkiliyor; çünkü temmuz sonuna kadar primleri mevcut daha düşük tavan üzerinden sınırlandırılıyordu.
Serbest meslek sahipleri için yeni alt sınır. Serbest meslek sahipleri için aylık minimum sigortalı gelir 550,66 avrodan 620,20 avroya yükseltilirken, maksimum sınır da 2300 avro olarak belirlendi. Bu gruba tek şahıslı tüccarlar, ticaret şirketlerinin ortakları, serbest meslek erbabı, zanaatkarlar, kayıtlı çiftçiler ve tütün üreticileri dahil ediliyor. Serbest meslek sahipleri, aylık primlerini bu minimum ve maksimum rakamlar arasında kendileri belirleyerek ödüyor.
NRA, daha önce verilmiş beyannameler için de önemli bir pratik bilgi paylaştı. Eğer bir kişi tam olarak mevcut minimum sigortalı gelir olan 550,66 avroyu beyan ettiyse, 31 Temmuz'dan sonraki dönemler için NRA'nın bilgi sistemi bu tutarı otomatik olarak yeni minimum olan 620,20 avroya güncelleyecek. Ancak farklı bir tutar beyan edildiyse otomatik bir değişiklik yapılmayacak. Beyan edilen geliri değiştirmek isteyenlerin 1 numaralı düzeltme beyannamesi sunması gerekecek.
Yarı zamanlı çalışmalarda minimum sınır orantılı uygulanacak. Yarı zamanlı veya ayın sadece bir kısmında çalışanlar için ayrı bir açıklama getirildi. Bir işçi veya memur yarı zamanlı çalıştığında, minimum sigortalı gelir yasal çalışma süresiyle orantılı olarak belirleniyor. Eksik çalışılan aylarda ise kişinin sigortaya tabi olduğu iş günü sayısı, o ayın tam iş günü sayısına oranlanıyor. Örneğin günde dört saat çalışan biri, sekiz saatlik tam zamanlı çalışma için geçerli olan tam minimum sigortalı gelir üzerinden otomatik olarak sigortalanmıyor.
Engelli bireyleri çalıştıran işletmeler için özel kural. NRA, engellilere yönelik özel işletmeler, iş-tedavi üsleri ve kooperatiflerdeki çalışanlar için de ayrı bir düzenlemeye dikkat çekiyor. Bu kişiler için minimum sigortalı gelir, ilgili ekonomik faaliyet ve meslek yeterlilik grubu için belirlenen minimum sigortalı gelirin %50'si olarak uygulanıyor. Bu, bu işletme ve kooperatiflere özel bir kural olup, çalışan her engelli bireyin otomatik olarak yarı minimum üzerinden sigortalanacağı anlamına gelmiyor.
İşverenin ana ekonomik faaliyetini nasıl belirleyeceği. Bazı çalışanlar için minimum sigortalı gelir, hem mesleğe hem de işverenin ana ekonomik faaliyetine göre değişiyor. Bir firma birden fazla faaliyet yürüttüğünde, NRA'ya göre ana faaliyet, iş sözleşmesiyle en fazla işçi ve memurun çalıştığı alan olarak kabul ediliyor. Bu hesaplama, işletmenin tüm faaliyetleri için ortak görevleri yürüten kişiler dahil edilmeden yapılıyor. İki veya daha fazla faaliyette eşit sayıda kişi çalışıyorsa, ana ekonomik faaliyeti sigortalı (işveren) kendi seçebiliyor. Bu seçim, uygulanacak minimum sigortalı geliri doğrudan etkileyebildiği için büyük önem taşıyor.
Minimum sigorta sınırlarının uygulanmadığı kişiler. NRA, ekonomik faaliyetler ve meslek yeterlilik gruplarına göre belirlenen minimum sigortalı gelirin uygulanmadığı kategorileri de sıralıyor. Bunlar arasında belediye meclis üyeleri, kanunda belirtilen durumlarda bütçe işletmelerinde çalışanlar ile Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında seçilen yönetici, denetçi, sayman ve yönetim ile denetim kurulu üyeleri yer alıyor.
Dual eğitim sistemindeki öğrencilerin sigortasını devlet ödeyecek. Dual eğitim sistemi kapsamında çalışan öğrenciler için de ayrı bir rejim belirlendi. Bu öğrencilerin sigortalı geliri, brüt ücretleri üzerinden hesaplanıyor; ancak bu tutar minimum çalışma ücretinden az, maksimum sigortalı gelirden fazla olamıyor. En önemli detay ise, ödenmesi gereken tüm sosyal ve sağlık sigortası primlerinin tamamen devlet bütçesi tarafından karşılanacak olması.
Asgari sağlık sigortası primi 24,81 avroya çıkıyor. Sağlık sigortası prim oranı %8 olarak korunuyor. Ancak başka bir nedenle sağlık sigortası kapsamında olmayan ve primlerini kendi cebinden ödeyen kişiler için minimum matrah değişiyor. Bu matrah, serbest meslek sahipleri için belirlenen minimum sigortalı gelirin yarısı, yani 310,10 avro olarak belirlendi. Böylece aylık asgari sağlık sigortası primi, temmuz sonuna kadar olan 22,03 avrodan 24,81 avroya yükseliyor. NRA ayrıca, sağlık sigortası haklarını yeniden kazanmak için yasanın zorunlu kıldığı durumlarda ödenecek 12 aylık sağlık priminin hesaplanmasında da yeni 620,20 avroluk minimum gelirin dikkate alınacağını vurguluyor.
Rapor, doğum izni ve ücretsiz izin durumlarında ne olacak? Yeni minimum sigortalı gelir, kişinin normal maaşını almadığı belirli dönemlerdeki sağlık primlerini de etkiliyor. NRA; hastalık, hamilelik ve doğum nedeniyle geçici iş göremezlik, 2 yaşına kadar çocuk bakma izni, 5 yaşına kadar evlat edinme izni ve babanın veya evlat edinenin 8 yaşına kadar çocuk bakma izni durumlarını açıklığa kavuşturuyor. Üretim zorunluluğu, bekleme süresi veya İş Kanunu'ndaki ilgili hükümler gereği çocuk bakımı için alınan ücretsiz izinlerde sağlık primi işveren veya kurum tarafından ödeniyor. Ancak ücretsiz izin, işçi veya memurun kendi isteğiyle alındıysa, sağlık primini kendisi karşılamak zorunda. Bu prim, serbest meslek sahipleri için belirlenen minimum sigortalı gelirin yarısı üzerinden %8 olarak hesaplanıyor ki bu da ağustos ayından itibaren 24,81 avro demek.
Hizmet yılı satın almak daha pahalı hale geliyor. Yeni minimum sigortalı gelir, Sosyal Güvenlik Kanunu'nun 9/a maddesi uyarınca hizmet yılı satın alma maliyetini de değiştiriyor. Bu prim tamamen kişinin kendi cebinden karşılanıyor ve ödeme anındaki serbest meslek sahipleri için geçerli minimum sigortalı gelirin %19,8'i üzerinden hesaplanıyor. Böylece ağustos ayından itibaren bir aylık satın alınan hizmet yılı için 109,03 avro yerine 122,80 avro ödenecek. Bu yeni tutar üzerinden bir yıllık hizmet yılı satın almanın maliyeti 1473,60 avroya ulaşacak.
Standart iş sözleşmelerinde oranlar büyük ölçüde korunuyor. Standart iş sözleşmesiyle çalışanlar için temel sigorta prim oranlarında bir değişikliğe gidilmiyor. 31 Aralık 1959'dan sonra doğan ve evrensel emeklilik fonuna da prim ödeyenler için Devlet Sosyal Güvenlik (DOO) ve Ek Zorunlu Emeklilik Sigortası (DZPO) toplam primi %24,3, sağlık sigortası ise %8 olarak kalıyor. Çalışanın cebinden kesilecek toplam oran DOO ve DZPO için %10,58, sağlık sigortası için %3,2. İşveren ise DOO ve DZPO için %13,72, iş kazası ve meslek hastalığı primi ile %4,8 sağlık sigortası primini üstleniyor. Yüksek ücretli çalışanlar için asıl değişiklik, maksimum sigortalı gelir tavanının 2300 avroya çıkarılmasından kaynaklanıyor.
Devlet memurları artık kişisel prim de ödeyecek. Devlet memurları ve yargı mensuplarında daha büyük bir değişiklik yaşanıyor. 1 Ağustos'tan itibaren, Devlet Memurları Kanunu'na tabi memurlar ile hakim, savcı, soruşturma hakimi, devlet icra memurları, tescil hakimleri, yargı çalışanları ve görüşte belirtilen diğer kategoriler için kişisel sigorta primleri uygulamaya başlanıyor. Bu değişiklikler, Sosyal Güvenlik Kanunu, Devlet Memurları Kanunu, Yargı Teşkilatı Kanunu ve Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerinin hayata geçirilmesiyle ilgili.
1 Ocak 1960'tan önce doğanlar için ağustos ayından itibaren sigortalının kişisel payı DOO için %4,9 ve sağlık sigortası için %1,6 olacak. 31 Aralık 1959'dan sonra doğan ve evrensel emeklilik fonuna da prim ödeyenler için kişisel pay, DOO ve DZPO için toplam %4,9 (bunun %1'i evrensel emeklilik fonuna) artı %1,6 sağlık primi şeklinde uygulanacak. Ağustos 2026'dan yıl sonuna kadar Genel Hastalık ve Annelik fonu için işveren %2,8, sigortalı %0,7; İşsizlik fonu için ise işveren %0,8, sigortalı %0,2 pay ödeyecek.
2027'den itibaren yeni bir dağılım daha geliyor. NRA bir sonraki adımı da duyurdu. 1 Ocak 2027'den itibaren bu kategorilerdeki dağılım tekrar değişecek. Genel Hastalık ve Annelik ile İşsizlik fonları için işveren ve sigortalı arasında 60:40 oranı uygulanacak. Emeklilik fonu için kişisel pay da artırılıyor. 1 Ocak 1960'tan önce doğanlar için bu oran %8,78'e; 31 Aralık 1959'dan sonra doğan ve evrensel emeklilik fonuna prim ödeyenler için %6,58'e çıkacak.
Bu memurlar için sağlık primi 80:20 oranında bölünüyor. Ağustos 2026'dan yıl sonuna kadar, etkilenen devlet memurları ve yargı mensupları için %8'lik sağlık sigortası primi 80:20 oranında dağıtılacak. Bu, %6,4'ünün kurum tarafından, %1,6'sının ise sigortalı kişi tarafından ödeneceği anlamına geliyor. Aynı dağılım, bu kategorilerdeki kişilerin geçici iş göremezlik halinin ilk iki iş günü için alacakları ücret üzerinden de uygulanacak.
Bazı sektörlerde iş kazası ve meslek hastalığı primleri değişiyor. NRA, İş Kazası ve Meslek Hastalığı fonu için kademeli prim oranlarına da dikkat çekiyor. Oranlar genel olarak %0,4 ile %1,1 arasında kalmakla birlikte, bazı ekonomik faaliyetlerde değişiklikler var. Mimari, mühendislik faaliyetleri ve teknik testlerde prim %0,7'den %0,5'e; ekstraterritorial organizasyon ve hizmetlerde ise %0,5'ten %0,4'e düşüyor. Diğer bazı alanlarda ise oranlar artıyor. Gıda ürünleri üretiminde %0,7'den %0,9'a; spor ve eğlence faaliyetlerinde %0,5'ten %0,7'ye; film, televizyon programı prodüksiyonu, ses kaydı ve müzik yayıncılığında %0,4'ten %0,5'e çıkıyor. İdari ofis faaliyetleri ve diğer iş destek hizmetlerinde de artış %0,4'ten %0,5'e şeklinde gerçekleşiyor. İş kazası ve meslek hastalığı primi kural olarak tamamen işveren tarafından ödeniyor. NRA, denizciler için ayrı bir rejim olduğunu da ek not olarak belirtiyor.
Çiftçiler ve mevsimlik işçiler için ayrı kurallar. Kayıtlı çiftçilerin 620,20 avro ile 2300 avro arasında bir gelir üzerinden kendi sigortalarını sağlamalarının yanı sıra, NRA kısa süreli mevsimlik tarım işlerinde iş sözleşmesiyle çalışanları da değerlendiriyor. Bu kişilerin sigortası; Emeklilik Fonu, İş Kazası ve Meslek Hastalığı Fonu ile sağlık sigortasını kapsıyor. Ayrıca, yabani mantar ve meyve toplayan kişiler için de ayrı bir düzenleme var. Bu kişiler için sigorta matrahı, minimum çalışma ücretinin yarısı, yani 310,10 avro olarak belirlendi.
2026'da Garanti Alacaklar Fonu'na prim ödenmeyecek. NRA, 2026 yılında İşçi ve Memurların Garanti Alacakları Fonu'na prim yatırılmayacağını özellikle vurguluyor. Emeklilik Fonu, Sosyal Güvenlik Kanunu'nun 69. maddesindeki kişiler için Emeklilik Fonu, Genel Hastalık ve Annelik Fonu, İşsizlik Fonu ve Öğretmenler Emeklilik Fonu için temel prim tutarları korunuyor. Evrensel ve mesleki emeklilik fonlarındaki ek zorunlu emeklilik sigortası primleri ile %8'lik sağlık sigortası priminde de herhangi bir değişiklik yok.
Özetle, ağustos ayından itibaren gelecek temel değişiklikler sigortalı gelir matrahlarında, belirli gruplar için prim dağılımlarında ve iş kazası ile meslek hastalığı prim oranlarında yaşanacak. Standart iş sözleşmesiyle çalışanların büyük çoğunluğunu ilgilendiren temel prim oranları ise aynı kalacak.